بررسی علل اضافه برداشت آب از چاه ها

این فایل موجود نمی باشد

 فهرست مطالب :

 چکیده پژوهش
 فصل اول : معرفی پژوهش
مقدمه14
1- معرفی پژوهش16
1-1- عنوان تحقیق…. 16
1-2- اهمیت موضوع تحقیق 17
1-3- اهداف تحقیق….. 18
1-4- انگیزه انتخاب موضوع18
1-5- قلمرو تحقیق19
1-6- پرسشهای پژوهش19
1-7- تعریف واژه ها و اصطلاحات کاربردی19

 فصل دوم : مروری برادبیات تحقیق
2-1-جایگاه آب در ادیان الهی24
2-1-1- جایگاه آب در قرآن25
2-1-2- استفتاء از مراجع معظم تقلید درخصوص مصرف بهینه آب28
2-1-3- آب از دیدگاه قانون توزیع عادلانه آب29
2-1-4-  سابقه موضوع تحقیق…31
2-2- ادبیات تحقیق31
2-2-1- نگاهی به مسائل آب در دنیا34
2-2-2- جمعیت و امکان دسترسی به35
2-2-3- مصارف آب37
2-2-4- جمعیت و تنش آب38
2-2-5- موازنه جهانی آب43
2-2-6- عوامل زمینه ساز بحران آب در سطح بین المللی 49
2-3- بررسی مسائل منابع آب در ایران 52
2-3-1 ویژگیهای طبیعی ایران53
2-3-2- جمعیت و منابع آب ایران54
2-3-3- وضعیت موجود منابع آب کشور55
2-3-3- 1- وضعیت نزولات جوی کشور56
2-3-3-2- وضعیت منابع آبهای سطحی کشور57
2-3-3-3- وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور58
2-3-4- قابلیت توسعه منابع آب کشور64
2-3-5- توزیع آب بین بخشهای مختلف مصرف در کشور65
2-3-6- جمع بندی66
2-4- بررسی مسائل منابع آب در استان سیستان و بلوچستان70
2-4-1- وضعیت کلی استان سیستان و بلوچستان71
2-4-1-1- موقعیت جغرافیایی و سیاسی71
2-4-1-2- روند تغییرات جمعیت استان73
2-4-1-3- اقلیم74
2-4-2- حوزه های آبریز محدوده استان و ویژگی عمومی آنها77
2-4-2-1- حوزه آبریز هیرمند78
2-4-2-2- حوزه آبریزکویر مرکزی78
2-4-2-3- حوزه آبریز ماشکید79
2-4-2-4- حوزه آبریز جازموریان80
2-4-2-5- حوزه آبریز دریای عمان80
2-4-3- منابع آب سطحی81
2-4-4- منابع آب زیرزمینی86
2-4-4-1- بررسی تغییرات سطح آب در تعدادی از دشت های استان92
2-4-4-2- روشهای بهره برداری از منابع آب زیرزمینی و روند تغییرات آن94
2-4-4-3- اضافه برداشت از منابع آب زیرزمینی92
2-4-4-4- بررسی اضافه برداشت های انجام شده از چاهها در استان سیستان و بلوچستان100

فصل سوم : روش تحقیق
3- روش تحقیق113
3-1- روش جمع آوری اطلاعات و ابزار جمع آوری113
3-2- نوع پژوهش115
3-3- جامعه آماری115
3-4- متغیرهای مستقل و وابسته و تعاریف عملیاتی آنها116
3-5- اعتبار و روایی ابزارهای اندازه گیری117
3-6- روش اجرای پرسشنامه118
3 – 7 – روش های آماری مورد استفاده جهت تجزیه و تحلیل داده ها118

فصل چهارم : یافته های تحقیق و تجزیه و تحلیل آنها
4-1- یافته های تحقیق 120
4-1-1- بررسی سؤال 1 پژوهش 123
4-1-2- بررسی سؤال 2 پژوهش131
4-1-3- بررسی سؤال 3 پژوهش139

فصل پنجم : خلاصه ، نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1- خلاصه149
5-2- خلاصه یافته ها ، نتیجه گیری150
5-3 نتیجه گیری 158
5-4- پیشنهادها160
5-5 سایر پیشنهادها164
5-6- پیشنهادهایی جهت ادامه دیگر تحقیقات165
5-7- محدودیتهای تحقیق167

فهرست منابع و مأخذ

پیوست‌ها
پرسشنامه

فهرست جداول:
جدول (2-1) مقدار آب شیرین تجـدید شونده سالانه قابل دسترس برای هر نفر در 50 کشور بر حسب مترمکعب  ………….. 41
جدول (2-2) فهرست کشورهایی که تا سال 2025 میلادی در ردیف کشورهای کم آب قرار می‌گیرند ………. 42
جدول (2-3) رشد جمعیت کشور در سالهای 75-1345  54
جدول (2-4) ارتفاع ریزش‌های جوی و متوسطه 33 ساله و درصد تغییر آنها  57
جدول (2-5) میانگین30 ساله حجم جریان‌های‌سطحی درحوزه‌های آبریزاصلی‌کشور 58
جدول (2-6) مقایسه مقدار و میزان تخلیه منابع آب زیرزمینی در سطح کشور  58
جدول (2-7) وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور به تفکیک سازمانهای آب منطقه‌ای  60
جدول (2-8) افزایش تعداد چاههای‌سطح‌کشور و میزان تخلیه آنها در سال 70-1344  61
جدول (2-9) وضعیت دشت‌های ممنوعه کشور  63
جدول (2-10) توزیع آب بین بخش‌های مختلف مصرف در کشور در سال 1376 ….. 65
جدول (2-11) تحولات ساختار مصرف آب در بخش‌های مختلف کشور در دوره 1400-1340  …………. 66
جدول (2-12) مقایسه روند تغییرات جمعیت استان با کل کشور  73
جدول (2-13) مقادیر بارندگی سالیانه اندازه‌گیری شده در ایستگاههای مبنا استان  75
جدول (2-14) مقادیر تبخیر سالیانه اندازه‌گیری شده در ایستگاههای مبنا استان  76
جدول (2-15) آورد ماهانه رودخانه سیستان در سالهای آبی 80-1377  82
جدول (2-16) آوردماهانه رودخانه سرباز در ایستگاه پیشین در سالهای آبی80-1377 83
جدول (2-17) خلاصه وضعیت تخلیه از منابع‌آب زیرزمینی در حوزه‌های آبریز استان 86
جدول (2-18) خلاصه وضعیت نوع و میزان مصارف و کیفیت آب زیرزمینی در حوزه‌های آبریز استان ……….. 88
جدول (2-19) وضعیت دشتهای ممنوعه حوزه عمل‌آب منطقه‌ای‌سیستان‌وبلوچستان  91
جدول (2-20) افت سطح آب زیرزمینی برخی محدوده‌های مطالعاتی استان  92
جدول (2-21) برآورد میزان بهره‌برداری مجاز از سفره‌های آب زیرزمینی در حوزه عمل سازمانهای آب منطقه‌ای   95
جدول (2-22) وضعیت بهره‌برداری از منابع آبهای زیرزمینی استان سیستان و بلوچستان 79-1369  …………….. 95
جدول (2-23)مقایسه روندتغییرات نرخ باسوادی استان سیستان‌و‌بلوچستان باکل‌کشور ……………………………… 105
جدول (2-24) روند تغییرات جمعیت در مناطق شهری و روستایی استان سیستان و بلوچستان با کل کشور  ……………. 106
جدول (2-25) مقایسه میزان آب‌ مصرفی برای هر هکتار به روش آبیاری ثقلی و تحت فشار  …………… 108
جدول (2-26) مقایسه درصد خانوارهای نمونه روستایی بر حسب گروههای درآمد سالانه استان سیستان و بلوچستان با کل کشور  109
جدول (2-27) مقایسه درصد خانوارهای نمونه روستایی بر حسب گروههای هزینه سالانه استان سیستان و بلوچستان با کل کشور  109
جدول (4-1)توزیع‌فراوانی پاسخ‌دهندگان براساس میزان‌تحصیلات (مدرک‌تحصیلی)  120
جدول (4-2) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب سوابق خدمتی  121
جدول (4-3) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب مسئولیت (شغل)  122
جدول (4-4) توزیع فراوانی پاسخ‌های داده شده به سؤال یک پژوهشی  124
جدول (4-5) توزیع فراوانی پاسخ‌های داده شده به‌سؤال یک برحسب تأیید یا رد سؤال پژوهش  ……………… 125
جدول(4-6)تست آزمون کای اسکویردرموردبررسی معنی داربودن اختلاف نظرپاسخ دهندگان ردیاتایید هریک از عوامل 9گانه سؤال یک پژوهش  126
جدول (4-7) توزیع فراوانی مجموع پاسخ‌های داده شده به عوامل 9 گانه برحسبتأیید یا رد سؤال پژوهش 127
جدول(4-8)تست آزمون فریدمن در موردبررسی معنی دار بودن اختلاف نظر پاسخ دهندگان درباره میزان تأثیر هریک از عوامل 9 گانه سؤال یک پژوهش  129
جدول (4-9) توزیع فراوانی پاسخ‌های داده شده به سؤال 2 پژوهش  132
جدول (4-10)توزیع‌فراوانی‌پاسخ‌های‌داده‌شده‌به‌سؤال2 برحسب‌تأییدیا رد‌سؤال‌پژوهش 133
جدول(4-11)تست آزمون کای اسکویردرموردبررسی معنی دار بودن اختلاف نظر  پاسخ دهندگان رد یا تأیید هر یک از عوامل 11 گانه سؤال 2 پژوهش 134
جدول (4-12) توزیع فراوانی مجموع پاسخ‌های داده شده به عوامل یازده‌گانه برحسب تأیید یا رد سؤال پژوهش  135
جدول(4-13) تست آزمون فریدمن درمورد معنی دار بودن اختلاف نظر پاسخ دهندگان درباره میزان تأثیر هر یک از عوامل 11 گانه سؤال 2 پژوهش  137
جدول (4-14) توزیع فراوانی پاسخ‌های ‌داده شده به سؤال 3 پژوهش  140
جدول (4-15) توزیع فراوانی پاسخ‌های داده شده به سؤال 3 برحسب تأیید یا رد سؤال پژوهش  141
جدول(4-16) تست آزمون کای اسکویردرموردبررسی معنی دار بودن اختلاف نظر پاسخ دهندگان رد یا تأیید هر یک از عوامل 6 گانه سؤال 3 پژوهش 142
جدول (4-17) توزیع  مجموع پاسخ‌های داده شده به عوامل 6 گانه برحسب تأیید یا رد سؤال پژوهش 3  143
جدول(4-18)تست آزمون فریدمن درمورد معنی دار بودن اختلاف نظر پاسخ دهندگان درباره میزان تأثیر هر یک از عوامل 6 گانه سؤال 3 پژوهش 145

فهرست اشکال و نمودارها:
نمودار (2-1) کل آبهای جهان   45
شکل (2-1) موازنه جهانی آب  46
شکل (2-2) تحلیل موازنه آب   47
نقشه (2-3) نقشه موقعیت سیاسی و حوزه‌های‌آبریز اصلی استان سیستان و بلوچستان  72
نمودار (2-2) مقادیر بارندگی سالیانه ایستگاههای مبنا استان سیستان و بلوچستان  77
نمودار (2-3) مقادیر تبخیر سالیانه ایستگاههای مبنا استان  77
نمودار(2-4) مقایسه آورد رودخانه سیستان در دوره ترسالی  84
نمودار (2-5) مقایسه آورد رودخانه سیستان در دوره خشکسالی  84
نمودار (2-6) مقایسه آورد رودخانه سرباز در ایستگاه پیشین در دوره ترسالی  85
نمودار (2-7) مقایسه آورد رودخانه سرباز در ایستگاه پیشین در دوره خشکسالی  85
نمودار (2-8) تعداد منابع آب زیرزمینی حوزه‌های آبریز استان   87
نمودار (2-9) تخلیه منابع آب زیرزمینی حوزه‌های آبریز استان   87
نمودار (2-10) میانگین آبدهی منابع آب زیرزمینی استان   89
نمودار (2-11) منابع تأمین آب بخشهای مختلف از آبهای زیرزمینی استان  89
نمودار (2-12) روند حفر چاه در استان طی30 ساله گذشته 79-1350  93
نمودار (4-1) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب مدرک تحصیلی  121
نمودار (4-2) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب سوابق خدمتی  122
نمودار (4-3) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب نوع مسئولیت (شغل)  123
نمودار (4-4) توزیع فراوانی مجموع پاسخ‌های داده شده به عوامل 9گانه برحسب تأیید یا رد سؤال یک پژوهش 128
نمودار (5-4) توزیع فراوانی مجموع پاسخ‌های داده شده به عوامل 11گانه برحسب تأیید یا رد سؤال دو پژوهش   136
نمودار (6-4) توزیع فراوانی مجموع پاسخ‌های داده شده به عوامل 6گانه برحسب تأیید یا رد سؤال سه پژوهش …  144

چکیده:
با وجود اهمیتی که آبهای زیرزمینی در کشور و دراستان سیستان و بلوچستان دارد ، پایدارترین منابع آب استان را تشکیل می دهد .متأسفانه از این منبع بهره برداری صحیحی انجام نمی گیرد ودراکثر دشتها ، اضافه برداشت از آبهای زیرزمینی باعث از دست رفتن آب زیرزمینی ، افت سطح آب ، کسری حجم مخازن با ارزش آبهای زیرزمینی ، خشکیدن قنوات ، کاهش آبدهی چاهها و تغییر کیفیت ، پیشروی آب شور و بروز پدیده نشست زمین را موجب شده است .
این تحقیق تلاش دارد که به موضوع علل اضافه برداشت از آبهای زیرزمینی در استان سیستان و بلوچستان بپردازدکه البته توفیقاتی بدست آمده است که بدین منظور با مطالعه دقیق ادبیات تحقیق که شامل کتاب ها ، مقالات و مجلات که در این باره به رشته تحریر در آمده بودند ، به بیان اساسی مفهوم اضافه برداشت اثرات و موانعی که در مسیر جلوگیری از آنها وجود دارد، آگاهی حاصل نمود . (( اهدافی که این تحقیق به دنبال آن است )) عبارتند از :
شناخت عوامل مؤثر در اضافه برداشت ، شناسائی تنگناهای قانونی و معضلات اجتماعی که باعث اضافه برداشت از چاهها در استان سیستان و بلوچستان شده است .و شناسائی روشهای استفاده بهینه بهره برداری از آب چاههای استان سیستان و بلوچستان .
آنچه که در این تحقیق بدان توجه شده است ، آن است که مهمترین عواملی که در    اضافه برداشت مؤثرند ، مورد شناسایی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد . در این راستا سه سطح عمده یعنی مدیران وکارشناسان و کارکنانی که در امر بهره برداری از آبهای زیرزمینی فعالیت داشته اند ، مدنظر بوده که با انجام پرسشنامه ،نظر آنهادراین خصوص مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است که این تعداد144 نفر بوده اند.
آنچه که از مطالعات و بررسی در خصوص علل اضافه برداشت بدست آمده ، بیانگر آن است که شرایط محیطی ، اجتماعی اقتصادی و همینطور میزان دانش و آگاهی های مردم و مسئولین در اضافه برداشت مؤثر بوده است .
لذا در خصوص علل اضافه برداشت های بوسیله انجام پرسشنامه ، با کارشناسانی که در ارتباط با آب و کشاورزی کار کرده اند ، نظر آنها در این خصوص مورد ارزیابی قرار گرفته است . لذا بخشی از تحقیق حاضر در واقع منعکس کننده ، نظرات کارشناسان آب و کشاورزی و ….. که درارتباط با استقرار صحیص و موفق نظام بهره برداری صحیح از آب مؤثرند ، می باشد .
پس از مروری به ادبیات تحقیق و پژوهش ها و تحقیقات مختلفی که در این باره انجام گرفته بود ، زمینه تدوین سؤالات تحقیق فراهم آمد ، آزمون سؤالات تحقیق در واقع   جواب های اولیه ای است که به سؤالات تحقیق در جهت رسیدن به اهداف مورد نظر داده وی شود که در این راستا مهمترین ((سؤالات)) عبارتند از  وسعت حوزه عمل ، شرایط طیبعی حاکم بر منطقه و محدودیت های سازمان آب منطقه ای ،  وجود تنگناهای قانونی و معضلات اجتماعی و عدم استفاده  بهینه بهره برداری و تدام استفاده از روش سنتی اجتماعی از علل اضافه برداشت آب از چاهها در استان سیستان و بلوچستان می باشد.
جهت بررسی سؤالات سه گانه تحقیق و اینکه آیا سؤالات تحقیق دارای جنبه های مثبت برروی اضافه برداشت ها می باشد ، اقدام به تهیه پرسشنامه ای در این جهت شده است که اطلاعات بدست آمده از ان توسط نرم افزار SPSS  مورد تجزیه و تحلیل آماری نیز قرار گرفته است و همگی نشان دهنده صحت سؤالات سه گانه فوق می باشد  که در این راستا جهت کنترل از اضافه برداشت راهکارهای پیشنهادی ارائه گردید.
امید است که با فراهم شدن شرایط مناسب بتوان از اضافه برداشت از چاهها در استان سیستان و بلوچستان جلوگیری و با بهره برداری بهینه از آبهای زیرزمینی و از بین رفتن سفره های آب زیرزمینی جلوگیری بعمل آید