بررسی رابطه سبک رهبری مدیران (براساس نظریه لیکرت) با میزان رضایت شغلی دبیران

این فایل موجود نیست فهرست مطالب صرفا جهت معرفی ارائه گردیده است

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات تحقیق
مقدمه 2
بیان مسأله 3
دلایل ضرورت و توجیه انجام تحقیق 3
اهداف تحقیق 5
اهداف کلی تحقیق 5
اهداف ویژه تحقیق 6
فرضیه‌های تحقیق 6
فرضهای تحقیق یا جانشین 6
متغیرهای اساسی تحقیق 6
تعریف عملیاتی واژه‌ها و اصلاحات 7
تعریف رهبری 7
تعریف سبک رهبری لیکرت 8
تعریف رضایت شغلی 9
دبیران 10
مدارس شاهد 11
مشکلات و تنگناهای تحقیق 11
فصل دوم: ادبیات تحقیق 
بخش اول (رهبری) 14
مقدمه 14
تعریف رهبری 15
تمایز مدیریت و رهبری 16
تعریف سبک رهبری 17
تئوری‌های رهبری 18
تئوری‌های شخصیتی رهبری 19
نظریه سنتی رهبری 19
نظریة صفات شخصی رهبر 20
تئوری‌های رفتاری رهبری 20
مطالعت دانشگاه آیووا 21
مطالعات دانشگاه اُهایو 22
مطالعات دانشگاه میشیگان 22
شبکه مدیریت 23
تحقیقات اسکاندیناوی 25
تئوری‌های اقتضایی 26
الگوی فیدلر 26
تئوری موقعیتی هرسی و بلانچارد 28
تئوری مبتنی برتبادل نظر رهبر با اعضاء 31
تئوری مسیر ـ هدف 32
الگوی رهبری مشارکتی 34
متغیرهای موقعیتی در الگوی تجدیدنظر شده رهبری مشارکتی 35
پنج شیوة رهبری در الگوی رهبری مشارکتی 36
سیستمهای مدیریت 37
سبک رهبری لیکرت 37
تئوری‌های جدید رهبری 41
جایگزینی رهبری 41
رهبر عملگرا و رهبر ایجاد کنندة تحول 42
رهبر عملگرا 43
رهبرانی که تحول ایجاد می‌کنند 43
بخش دوم (رضایت شغلی) 45
ارزشها 45
انواع ارزش 45
نگرشها 46
انگیزش 47
نظریه‌های انگیزش 49
تئوری‌های محتوایی 50
1ـ تئوری سلسله مراتب نیازها 50
2ـ تئوری دو جنبه‌ای انسان 53
3ـ تئوری دو عامل انگیزش 53
4ـ تئوری سه نیاز مک‌کلند 54
5ـ تئوری نیازهای زیستی، تعلق و رشد 55
تئوری‌های فرآیندی 56
1ـ تئوری انتظار و احتمال 56
2ـ تئوری برابری 58
3ـ تئوری اسناد 59
انواع نگرش 60
رضایت شغلی 62
رابطه انگیزش با رضایت شغلی 62
1 تاریخچه مطالعات در مورد رضایت شغلی 62
2 تعریف رضایت شغلی 63
(1-2) تعیین رضایت شغلی 66
3 عوامل تعیین کنندة رضایت شغلی 67
4 عوامل مؤثر بر رضایت شغلی 69
5 فاکتورهای مؤثر در رضایت شغلی از نظر «جنیفر» 70
6 پیامدهای رضایت شغلی و عدم رضایت شغلی 71
7 نظریه‌های رضایت شغلی 72
– نظریه «بروفی» 72
– نظریه «کورمن» 73
– نظریه «پارسون» 74
اندازه‌گیری رضایت شغلی 75
بخش سوم (سابقه تحقیقاتی موضوع) 77
تحقیقات خارجی 77
تحقیقات داخلی 80
خلاصه فصل 84
فصل سوم: روش انجام تحقیق 
روش تحقیق 87
جامعه و نمونه آماری 88
تعداد و روش نمونه‌گیری 89
روش و ابزار گردآوری اطلاعات 90
روایی و اعتبار پرسشنامه‌ها 93
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات 95
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها
بخش اول ـ توصیف داده‌ها 97
بخش دوم ـ تحلیل استنباطی داده‌ها 120
آزمون فرضیه‌ها 121
فصل پنجم: نتایج و پیشنهادها
خلاصه یافته های پژوهشی 125
یافته های دیگر پژوهش 128
محدودیتهای تحقیق 130
الف – محدودیتهای خارج از کنترل محقق 130
ب – محدودیتهای در اختیار محقق 131
پیشنهادها 131
فهرست منابع فارسی 133
فهرست منابع خارجی 137
ضمائم 138
فهرست جدول‌ها
1-2: عوامل مؤثر در رضایت شغلی 70
1-3: تعداد نمونه در هر ناحیه از شهر تهران 89
1-4: مشخصات آماری دبیران به تفکیک سن 97
2-4: مشخصات آماری دبیران به تفکیک میزان تحصیلات 98
3-4: مشخصات آماری دبیران به تفکیک سابقه تدریس 99
4-4: مشخصات آماری دبیران به تفکیک سابقه تدریس درمدارس شاهد 100
5-4: توزیع فراوانی دبیران به تفکیک تأهل 101
6-4: توزیع فراوانی سبک‌های رهبری مدیران از دیدگاه دبیران 102
7-4: توزیع فراوانی پاسخ آزمودنی‌ها به کل پرسشنامه
سبک رهبری لیکرت 103
8-4: توزیع فراوانی پاسخ آزمودنی‌ها به کل پرسشنامه رضایت شغلی 105
9-4: توزیع فراوانی سبک‌های رهبری مدیران از دیدگاه دبیران در ناحیه شمال 106
10-4: توزیع فراوانی سبک‌های رهبری مدیران از دیدگاه دبیران در ناحیه جنوب 107
11-4: توزیع فراوانی سبک‌های رهبری مدیران از دیدگاه دبیران در ناحیه شرق 108
12-4: توزیع فراوانی سبک‌های رهبری مدیران از دیدگاه دبیران در ناحیه غرب 109
13-4: توزیع فراوانی سبک‌های رهبری مدیران از دیدگاه دبیران در ناحیه مرکز 110
14-4: توزیع فراوانی سؤال یکم پرسشنامه رهبری 111
15-4: توزیع فراوانی سؤال دوم پرسشنامه رهبری 111
16-4: توزیع فراوانی سؤال سوم پرسشنامه رهبری 111
17-4: توزیع فراوانی سؤال چهارم پرسشنامه رهبری 111
18-4: توزیع فراوانی سؤال پنجم پرسشنامه رهبری 112
19-4: توزیع فراوانی سؤال ششم پرسشنامه رهبری 112
20-4: توزیع فراوانی سؤال هفتم پرسشنامه رهبری 112
21-4: توزیع فراوانی سؤال هشتم پرسشنامه رهبری 113
22-4: توزیع فراوانی سؤال نهم پرسشنامه رهبری 113
23-4: توزیع فراوانی سؤال دهم پرسشنامه رهبری 113
24-4: توزیع فراوانی سؤال یازدهم پرسشنامه رهبری 114
25-4: توزیع فراوانی سؤال دوازدهم پرسشنامه رهبری 114
26-4: توزیع فراوانی سؤال سیزدهم پرسشنامه رهبری 115
27-4: توزیع فراوانی سؤال چهاردهم پرسشنامه رهبری 115
28-4: توزیع فراوانی سؤال پانزدهم پرسشنامه رهبری 115
29-4: توزیع فراوانی سؤال شانزدهم پرسشنامه رهبری 115
30-4: توزیع فراوانی سؤال هفدهم پرسشنامه رهبری 116
31-4: توزیع فراوانی سؤال هجدهم پرسشنامه رهبری 116
32-4: توزیع فراوانی سؤال نوزدهم پرسشنامه رهبری 116
33-4: توزیع فراوانی سؤال بیستم پرسشنامه رهبری 117
34-4: توزیع فراوانی سؤال بیست و یکم پرسشنامه رهبری 117
35-4: توزیع فراوانی سؤال بیست و دوم پرسشنامه رهبری 118
36-4: توزیع فراوانی سؤال بیست و سوم پرسشنامه رهبری 118
37-4: توزیع فراوانی سؤال بیست و چهارم پرسشنامه رهبری 118
38-4: توزیع فراوانی سؤال بیست و پنجم پرسشنامه رهبری 119
39-4: توزیع فراوانی سؤال بیست و ششم پرسشنامه رهبری 119
40-4: توزیع فراوانی سؤال بیست و هفتم پرسشنامه رهبری 119
41-4: ضریب همبستگی بین سبک‌های رهبری لیکرت با رضایت شغلی 120
42-4: ضریب همبستگی بین سبک‌های رهبری با هر یک از عوامل رضایت شغلی 120
43-4: آزمون فرض اول 122
44-4: آزمون فرض دوم 122
45-4: آزمون فرض سوم 122
46-4: آزمون فرض چهارم 123
47-4: آزمون فرض پنجم 123
فهرست نمودارها
1-2: شبکة مدیریت 24
2-2: پیش‌بینی‌های نظریة اقتضایی رهبری 27
3-2: الگوی موقعیتی رهبری هرسی و بلانچارد 30
4-2: تئوری مسیر ـ هدف 33
5-2: سلسله مراتب نیازها 52
6-2: مدل رضایت شغلی 72
1-4: توزیع فراوانی دبیران به تفکیک سن 97
2-4: توزیع فراوانی دبیران به تفکیک میزان تحصیلات 98
3-4: توزیع فراوانی دبیران به تفکیک سابقه تدریس 99
4-4: توزیع فراوانی دبیران به تفکیک سابقه تدریس در مدارس شاهد 100
5-4: توزیع فراوانی دبیران به تفکیک تأهل 101

چکیده
این تحقیق به منظور گردآوری نظرات دبیران در مورد سبک رهبری مدیران مدارسشان بر اساس نظریه لیکرت و رابطه آن با میزان رضایت شغلی دبیران در مدارس می باشد. فرض اساسی این تحقیق آن است که بین سبک رهبری مدیران براساس نظریه لیکرت با میزان رضایت شغلی دبیران در جامعه آماری مورد نظر رابطه معنی داری وجود دارد.
روش تحقیق به صورت پیمایشی است، جامعه آماری این پژوهش کلیه دبیران زن شاغل در مدارس راهنمایی دخترانه شاهد شهر تهران در سال تحصیلی 84-83 به تعداد 201 نفر می باشند که با استفاده از جدول (تاکمن) از بین 201 نفر دبیر شاغل در 11 مدرسه شاهد تعداد 133 نفر به روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی تعیین گردید. جهت جمع آوری اطلاعات لازم در مورد مسأله تحقیق، از دو نوع پرسشنامه بسته پاسخ استفاده گردید. یکی پرسشنامه ای که سبک رهبری مدیران را براساس چهار سبک رهبری لیکرت مورد بررسی قرار می دهد و دیگری پرسشنامه رضایت شغلی (مینه سوتا) می باشد که میزان رضایت شغلی دبیران را از کارشان مورد بررسی قرار می دهد. روش غالب در این پژوهش روشی همبستگی پیرسون می باشد. اطلاعات گردآوری شده با استفاده از بسته نرم افزاری رایانه ای (spss) و با آزمونهای تجزیه و تحلیل واریانس یک طرفه “Anova” و بررسی معنی دار بودن تفاوت میانگین نمرات دو گروه مستقل “t.test” و همچنین آزمون تکمیلی دیگر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و نتایج ذیل حاصل گردید.
1- بین سبک رهبری مدیران (براساس نظریه لیکرت) با میزان رضایت شغلی دبیران در جامعه آماری مورد نظر رابطه معنی داری وجود دارد
2- بین سبک رهبری آمرانه – استثماری لیکرت با میزان رضایت شغلی دبیران در جامعه آماری موردنظر رابطه معنی داری وجود ندارد
3- بین سبک رهبری آمرانه – خیرخواهانه لیکرت با میزان رضایت شغلی دبیران در جامعه آماری مورد نظر رابطه معنی داری وجود ندارد
4- بین سبک رهبری مشورتی لیکرت با میزان رضایت شغلی دبیران در جامعه آماری مورد نظر رابطه معنی داری وجود دارد
5- بین سبک رهبری مشارکتی لیکرت با میزان رضایت شغلی دبیران در جامعه آماری مورد نظر رابطه معنی داری وجود دارد.

مقدمه

اساساً نياز به مديريت در همه زمينه‌هاي اجتماعي امري لازم و ضروري است. منابع انساني و مادي عظيم بدون هدايت و رهبري لايق، بزودي رو به نابودي مي‌رود. اما در اين بين مديريت آموزشي به دليل تأثيري كه عملكرد آموزش و پرورش بركليه اركان جامعه دارد از حساسيت ويژه‌اي نسبت به ساير مديريت‌ها برخوردار است. از طرفي مراكز آموزشي بيش از هر نهاد ديگربا انسان سروكار دارد و از سوي ديگر در انتقال ميراث فرهنگي جامعه از نسلي به نسل ديگر و آماده‌سازي زمينه براي باروري ميراث فرهنگي، هيچ يك از عناصر جامعه به اندازه معلم سهم و نقش اساسي ندارد.

كارايي و اثربخشي نظام آموزشي در گرو مديريت اثربخش و كارآمد اين نظام است. امروزه با توجه به تغييرات شگرف و بي‌سابقه‌اي كه در اقتصاد، سياسيت، علم و تكنولوژي بخصوص در چند دهه اخير به وقوع پيوسته، وظايف و كاركردهاي مديريت به مراتب گسترده‌تر و پيچيده‌تر و دشوارتر از گذشته شده است. به طوري كه تنها افرادي كه از نظر حرفه‌اي براي اين مسئوليت آموزش ديده و تربيت شده‌اند، با اثربخشي و كارآيي قادر به انجام وظايف محوله خواهند بود به همين لحاظ مديريت امروز براساس ويژگي‌هايي كه دارد يك حرفه تخصصي تلقي مي‌شود. (پرداختچي، 1374، ص55)

لزوم به‌كارگيري توان و استعداد تخصصي موجود نيروي انساني، وجود جو مساعد، انگيزه مناسب و رضايت شغلي در ميان آنها مي‌باشد. لذا نيروي انساني، عامل مهمي در موفقيت و پيشرفت هر سازمان بوده و هيچ سازماني بدون وجود آن نخواهد توانست به تمامي اهداف مورد نظر خود دست يابد. (هوي و ميسكل، 1371، ص18)

بنابراين با توجه به اهميت بحث مديريت و رهبري درمدارس و همچنين اهميت رضايت شغلي معلمين به عنوان عناصر كليدي در مدرسه، در تحقيق حاضر به بررسي رابطة بين سبك رهبري مدير مدرسه با ميزان رضايت شغلي دبيران مي‌پردازيم.

بيان مساله

در اين تحقيق ميزان رضايت شغلي دبيران زن مدارس راهنمايي دخترانه شاهد شهر تهران در سال تحصيل84-83 را اندازه‌گيري كرده و رابطه اين رضايت شغلي را با سبك رهبري مدير مدرسه بر اساس سبكهاي رهبري ليكرت شامل سبك رهبري آمرانه- استثماري، رهبري آمرانه – خيرخواهانه،رهبري مشورتي و سبك رهبري مشاركتي بررسي مي‌كنيم به عبارت ديگر اين تحقيق:

ـ در مورد رضايت شغلي دبيران زن مدارس راهنمايي دخترانه شاهد شهر تهران انجام مي‌شود و رابطه آن با سبک رهبري مديران مدارس براساس نظريه ليکرت مورد بررسي قرار مي گيرد..

ـ متغيرهايي كه مورد مطالعه قرار ميگيرند عبارتند از سبك‌هاي رهبري ليكرت و رضايت شغلي

چگونگي انجام پژوهش به صورت بررسي رابطه دو متغير سبك رهبري و ميزان رضايت شغلي است.

دوره زماني انجام پژوهش سال تحصيلي 84-83 مي‌باشد.

دلايل ضرورت و توجيه انجام تحقيق

با توجه به اينكه ركن اصلي رشد و توسعه و پيشرفت هر جامعه‌اي نيروي انسان ماهر و متخصص آن جامعه مي‌باشد در عرصه تعليم و تربيت نيز ركن اصلي آموزش و پرورش منابع انساني آن مي‌باشند و در بين اين منابع انساني دبيران به عنوان نيروهاي صف مهمترين وظيفه و تاثير گذاري را در امر فرايند ياددهي، يادگيري دارا مي‌باشند و بنابراين هرچه دبيران با انگيزه و رغبت بيشتري به فعاليت بپردازند كارايي بهتري خواهند داشت اگر انگيزه دبيران را به طور كلي به دو انگيزه مادي و غير مادي تقسيم كنيم، موضوع اين پژوهش بيشتر انگيزه غير مادي است كه نوع رهبري و مديريت مدير مدرسه در آن نقش دارد و رهبري مطلوب مي‌تواند باعث رضايت نسبي دبير شده و در نتيجه كارايي و تعامل با دانش‌آموزان افزايش پيدا كند از طرف ديگر از آنجا كه تعليم و تربيت در پرورش نسل آينده نقش بسيار مهمي‌ايفا مي‌كند حساسيت بحث رهبري در آموزش و پرورش و مدارس در سطوح مختلف و از جمله رهبري مدرسه بيشتر خود را نشان مي‌دهد. اگر معلمان كه خود نقش رهبري و هدايت كلاس درس را به عنوان خط مقدم تعليم و تربيت بر عهده دارند، درست هدايت شوند و با رضايت وميل و رغبت در سر كلاس حاضر شوند، بازدهي كلاسهاي درس و در مجموع آموزش و پرورش دو چندان خواهد شد. بنابراين اين تحقيق بدنبال اين است كه تاثير سبك رهبري مديريت را بر رضايت شغلي معلمان سنجيده و در اين بين شيوه‌هاي بهتر و موثرتري را پيش روي مديران آينده قرار دهد.

ده سال تجربه تدريس پژوهشگر در مدارس مختلف و از جمله مدرسه شاهد نشان داده است كه هر مدرسه يا محيط آموزشي كه دبيران آن هماهنگ و منسجم عمل مي‌كنند به طرز قابل توجهي پيشرفت خواهد كرد و امر تدريس و فرايند ياددهي، يادگيري در آن با سهولت بيشتري انجام خواهد شد و اين هماهنگي و انسجام تاحد زيادي مرهون رهبري خوب مديري كارآمد و وظيفه شناس مي‌باشد.

آمار قبولي در خرداد و معدل كل مدارس و همچنين درصد قبولي مدارس در دانشگاه نشان مي‌دهد كه مدارسي كه بالاترين قبولي در دانشگاه را دارا مي‌باشند از يك سيستم قوي رهبري و مديريت برخوردار بوده و معلمان مدرسه با ميل و رضايت بالايي به فعاليت در‌ آن محيط آموزشي مشغول بوده‌اند.

بنابراين اگر بتوان شيوه هاي مناسب رهبري مدارس را شناخت و با آموزشها‌ي ضمن خدمت به مديران مدارس آموزش داد تا حد زيادي مي‌توان به بهبود كيفيت آموزشي مدارس كمك كرد.

صدها مقاله و ده‌ها كتاب كه در زمينه مديريت و رهبري در رشته‌هاي مختلف علمي‌به رشته تحرير درآمده و شمار زياد پايان‌نامه‌هاي دانشگاهي كه به نوعي به موضوع رهبري پرداخته‌اند دليل ديگري بر اهميت و ارزش موضوع رهبري است كه در اين تحقيق موضوع پژوهش قرار گرفته است.

ضرورت ديگر مربوط به انتخاب مدارس شاهد مي‌باشد چرا كه تركيب دانش آموزان اين مدارس به جهت محروميتها و مسائل خاص خانوادگي و از دست دادن پدر به عنوان سرپرست خانواده لزوم مديريت و پيگيري خاص اين مدارس را دو چندان مي‌كند.