بررسی کارایی مالی و بهره وری آموزشی مراکز آموزش عالی علمی کاربردی صنعت آب و برق

این فایل موجود نیست فهرست مطالب صرفا جهت معرفی ارائه گردیده است

فهرست مطالب :

چکیده تحقیق . الف
فصل اول – کلیات تحقیق
1-1- مقدمه  2
2-1- بیان مسئله . 2
3-1- ضرورت انجام تحقیق . 3
4-1- هدف های تحقیق . 5
5-1- سوالات تحقیق  5
6-1- روش تحقیق  6
7-1- تعریف واژگان کلیدی تحقیق . 6
8-1- ساختار تحقیق . 7

فصل دوم – مبانی نظری و پیشینه تحقیق
1-2- مقدمه  9
2-2- تاریخچه تشکیل موسسه آموزش عالی علمی – کاربردی صنعت آب و برق . 9
3-2- مفهوم ارزیابی عملکرد . 11
4-2- مبانی حاکم بر نظام ارزیابی عملکرد . 12
1-4-2- از دیدگاه مبانی ارزشی اسلام  12
1-1-4-2- جلوگیری از خطا . 12
2-1-4-2- پیشگیری از فساد . 12
3-1-4-2-جلوگیری از ضایع شدن منابع و امکانات  13
4-1-4-2- انتخاب احسن در برنامه ریزیها و سیاست گذاریها  14
2-4-2- از دیدگاه علم مدیریت  15
1-2-4-2- ارتقاء کیفیت و افزایش بهره وری . 15
2-2-4-2- تصمیم گیری بهتر  16
3-2-4-2- جمع آوری اطلاعات مورد نیاز برای پاسخگوئی . 16
4-2-4-2- مشارکت عمومی کارکنان . 16
5-2-4-2- ایجاد امکان مقایسه و رقابت سالم  17
6-2-4-2- تقویت روحیه کارکنان . 17
7-2-4-2- کمک به توسعه . 17
8-2-4-2- دستیابی به راه حلهای جدید متناسب . 18
5-2- الگوهای ارزیابی عملکرد در سازمانهای عمومی  18
1-5-2- الگوی فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) . 19
2-5-2- الگوی کارت امتیاز متوازن (BSC) . 19
3-5-2- الگوی تحلیل پوششی داده ها (DEA) . 20
4-5-2- الگوی برنامه ریزی آرمانی (مدل GP)  20
5-5-2- الگوی بنچ مارکینگ . 21
6-5-2- مدل ارزشیابی توانمند ساز  22
7-5-2- مدل SCOR برای اندازه گیری عملکرد . 22
8-5-2- مدل ارزیابی متوازن (BE) . 23
9-5-2- روش ABC  23
10-5-2- اندازه گیری عملکرد کلیدی (CPM)  24
11-5-2- مدل اندازه گیری کارت امتیاز پاسخگوئی (ASC)  24
12-5-2- الگوی تعالی سازمان (EFQM)  24
6-2- تشریح مدل تحلیل پوششی داده ها (DEA) در اندازه گیری عملکرد کارایی 25
.1-6-2- تئوری تولید در اقتصاد خرد . 26
.2-6-2- مدل تحلیل پوششی داده ها  28
.1-2-6-2- مدل بازدهی ثابت نسبت به مقیاس (CRS)  29
.2-2-6-2- مدل بازدهی متغیر نسبت به مقیاس (VRS) . 34
.3-2-6-2- مدل پویای تحلیل پوششی داده ها (ارزیابی پویا)  37
.4-2-6-2- ویژگی ها و قابلیت های کاربردی مدل DEA . 40
7-2- مروری بر مطالعات انجام یافته . 42

فصل سوم – روش شناسی تحقیق
1-3- مقدمه  45
2-3- روش تحقیق  45
3-3- جامعه آماری  45
4-3- ابزار گردآوری اطلاعات  45
5-3- مدل تحقیق  46
.1-5-3- روش تحلیل پوششی داده ها (DEA)  46
.2-5-3- شاخص مالم کوئیست  49
6-3- متغیرهای استفاده شده در تحقیق . 51

فصل چهارم – تجزیه و تحلیل داده ها
1-4- مقدمه  53
2-4- سنجش کارایی مراکز آموزش به روش DEA  .53
1-2-4- مدل CRS (بازده ثابت نسبت به مقیاس) با گرایش حداقل سازی نهاده  53
3-4- تجزیه و تحلیل روند بهره وری مراکز آموزشی موسسه و علل تغییرات آن . 63
1-3-4- میانگین تغییرات بهره وری مراکز آموزشی موسسه و علل تغییرات آن  63
2-3-4- تغییرات سالانه بهره وری مراکز آموزشی موسسه و علل تغییرات آن  67
3-3-4- روند تغییرات بهره وری موسسه و علل تغییرات آن به تفکیک مراکز آموزشی71
4-4- ارزیابی سوالات تحقیق و نتایج حاصله . 86
5-4- محدودیت تحقیق . 89

فصل پنجم – نتیجه گیری و پیشنهادات
1-5- مقدمه  90
2-5- مروری بر خطوط کلی تحقیق و سوالات محوری  90
3-5- نتیجه گیری و یافته های مهم تحقیق . 91
4-5- پیشنهادات  93
منابع و ماخذ . 95

فهرست اشکال،نمودارها و جداول:
شکل 1-2: الگوی تعالی سازمان( EFQM) 25
شکل 2-2: تابع تولید مرزی 27
نمودار1-4:میزان کارایی مراکز آموزشی موسسه در سال 1380 55
نمودار 2-4 : میزان کارآیی مراکز آموزش موسسه در سال 1381 56
نمودار 3-4 : میزان کارآیی مراکز آموزشی موسسه در سال 1382 57
نمودار 4-4 : میزان کارآیی مراکز آموزش موسسه در سال 1383 58
نمودار 5-4 : روند میانگین کارآیی مراکز آموزشی موسسه طی چهار سال مورد مطالعه 58
نمودار 6-4 : کارآیی مراکز آموزشی موسسه در سال 1380 در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس 60
نمودار 7-4 : کارآیی مراکز آموزشی موسسه در سال 1381 در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس 60
نمودار 8-4 : کارآیی مراکز آموزشی موسسه در سال 1382 در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس 61
نمودار 9-4 : کارآیی مراکز آموزشی موسسه در سال 1383 در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس 62
نمودار 10-4 : روند میانگین کارآیی مراکز آموزشی موسسه طی چهار سال موردمطالعه (مدل VRS) 63
نمودار 11-4: میانگین تغییرات بهره‌وری مراکز آموزشی موسسه طی سال‌های 83-1380  به تفکیک مراکز 66
نمودار 12-4: میانگین تغییرات تکنولوژیکی مراکز آموزشی موسسه طی سال‌های 83-1380  به تفکیک مراکز 67
نمودار 13-4: میانگین تغییرات کارایی مدیریت مراکز آموزشی موسسه طی سال‌های 83-1380  به تفکیک مراکز 67
نمودار 14-4: میانگین تغییرات کارایی مقیاس مراکز آموزشی موسسه طی سال‌های 83-1380  به تفکیک مراکز 68
نمودار 15-4: تغییرات سالانه بهره‌وری کل مراکز آموزشی موسسه طی سال‌های 83-1380 70
نمودار 16-4: تغییرات سالانه سطح تکنولوژی مراکز آموزشی موسسه طی سال‌های 83-1380 71
نمودار 17-4: تغییرات سالانه کارایی مدیریت مراکز آموزشی موسسه طی سال‌های 83-1380 72
نمودار 18-4: تغییرات سالانه کارایی مقیاس مراکز آموزشی موسسه طی سال‌های 83-1380 72
نمودار 19-4: روند بهره‌وری کل مرکز آموزش آذربایجان در سال‌های 83-1380 74
نمودار 20-4: تغییرات تکنولوژیکی مرکز آموزش آذربایجان در سال‌های 83-1380 75
نمودار 21-4: تغییرات کارایی مدیریت مرکز آموزش آذربایجان در سال‌های 83-1380 75
نمودار 22-4: تغییرات کارایی مقیاس مرکز آموزش آذربایجان در سال‌های 83-1380 76
نمودار 23-4: تغییرات بهره‌وری کل مرکز آموزش غرب در سال‌های 83-1380 78
نمودار 24-4: تغییرات تکنولوژیکی مرکز آموزش غرب در سال‌های 83-1380 78
نمودار 25-4: تغییرات کارایی مدیریت مرکز آموزش غرب در سال‌های 83-1380 79
نمودار 26-4: تغییرات کارایی مقیاس مرکز آموزش غرب در سال‌های 83-1380 79
نمودار 27-4: تغییرات بهره‌وری کل مرکز آموزش فارس در سال‌های 83-1380 81
نمودار 28-4: تغییرات تکنولوژیکی مرکز آموزش فارس در سال‌های 83-1380 82
نمودار 29-4: تغییرات کارایی مدیریت مرکز آموزش فارس در سال‌های 83-1380 82
نمودار 30-4: تغییرات کارایی مقیاس مرکز آموزش فارس در سال‌های 83-1380 83
نمودار 31-4: تغییرات بهره‌وری کل مرکز آموزش اصفهان در سال‌های 83-1380 85
نمودار 32-4: تغییرات تکنولوژیکی مرکز آموزش اصفهان در سال‌های 83-1380 85
نمودار 33-4: تغییرات کارایی مدیریت مرکز آموزش اصفهان در سال‌های 83-1380 86
نمودار 34-4: تغییرات کارایی مقیاس مرکز آموزش اصفهان در سال‌های 83-1380 86
نمودار 35-4: تغییرات بهره‌وری کل مرکز آموزش خراسان در سال‌های 83-1380 88
نمودار 36-4: تغییرات تکنولوژیکی مرکز آموزش خراسان در سال‌های 83-1380 89
نمودار 37-4: تغییرات کارایی مدیریت مرکز آموزش خراسان در سال‌های 83-1380 89
نمودار 38-4: تغییرات کارایی مقیاس مرکز آموزش خراسان در سال‌های 83-1380 90
جدول 1-4: اطلاعات مربوط به ورودی و خروجی مراکز آموزشی موسسه آموزش عالی علمی کاربردی صنعت آب و برق (به میلیون ریال) 54
جدول 2-4: میزان کارایی مراکز در حالت بازده ثابت به مقیاس و بر مبنای حداقل‌سازی نهاده‌ها طی سالهای 83-80 55
جدول 3-4 : کارآیی مراکز آموزشی موسسه در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس و بر مبنای حداقل سازی نهاده ها طی سالهای 83-80  59
جدول 4-4: میانگین تغییرات بهره‌وری مراکز آموزشی موسسه و علل تغییرات آنها به تفکیک مراکز طی سال‌های 83-138065
جدول 5-4: روند تغییرات بهره‌وری کل مراکز آموزشی موسسه و علل تغییرات آن طی سال‌های 83-80 69
جدول 6-4: تغییرات بهره‌وری مرکز آموزش آذربایجان علل تغییرات آن طی سال‌های 83-138073
جدول 7-4: روند بهره‌وری مرکز آموزش غرب و علل تغییرات آن در سال‌های 83-1380.77
جدول 8-4: تغییرات بهره‌وری کل مرکز آموزش فارس و علل تغییرات آن در سال‌های 83-1380 80
جدول 9-4: تغییرات بهره‌وری کل مرکز آموزش اصفهان و علل تغییرات آن در سال‌های 83-1380..84
جدول 10-4: تغییرات بهره‌وری مرکز آموزش خراسان و علل تغییرات آن در سال‌های 83-1380 87

چکیده :
ارزیابی و بررسی عملکرد بخشهای مختلف اقتصادی و آموزشی بویژه بخش عمومی از جمله مسائل مهمی است که امروزه توجه بسیاری از محققان را به خود جلب نموده است و با توجه به اینکه در سالهای اخیر در کشورمان بحث تخصیص بهینه منابع موجود و بدست آوردن 5/2 درصد از رشد اقتصادی از طریق ارتقاء بهره وری مطرح شده ، بررسی عملکرد بحثهای مختلف ، به ویژه بخشهایی با ساختار دولتی بیش از پیش ضرورت یافته است تحقیق حاضر تلاشی در جهت بررسی عوامل موثر در عملکرد مالی و آموزشی مراکز آموزش عالی علمی کاربردی صنعت آب و برق است
هدف اصلی تحقیق ، مطالعه عملکرد مالی و آموزشی مراکز آموزش عالی علمی کاربردی صنعت آب و برق کشور است و همچنین این تحقیق درصدد یافتن پاسخ این سوال اصلی است که «روند عملکرد مالی و آموزشی مراکز آموزشی عالی علمی کابردی صنعت آب و برق چگونه است و علل تغییرات آن کدامند؟»
روش تحقیق نیز از لحاظ هدف از نوع تحقیقات کاربردی و از حیث روش از نوع تحقیقات اسنادی و توصیفی محسوب می شود و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه ای جمع آوری شده و یا استفاده از نرم افزار DEAP مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد.
روش DEA که عمدتاً به عنوان روش اندازه گیری کارایی در جهان شناخته شده است در حین اندازه گیری کارایی نوع بازده نسبت به مقیاس تولید را نیز به تفکیک برای بنگاهها ارائه می نماید در این روش ، واحدهایی که بر طبق اصول هزینه (کارا) فعالیت می نمایند ، بر روی تابع تولید یکسان قرار می گیرند و برای آنها میزان کارایی صددرصد و یا مساوی عدد یک اعلام می گردد و واحدهایی که از کارایی پایینی برخوردار هستند پایین تر از تابع تولید یکسان قرار می گیرند و میزان کارایی آنها کمتر از عدد یک و یا صددرصد می باشد مدل DEA هم بر مبنای حداقل سازی عوامل تولید با فرض بازده ثابت نسبت به مقیاس (CRS) و بازده متغیر نسبت به مقیاس (VRS) قابل اجرا است که در تحقیق حاضر از هر دو روش استفاده شده است با توجه به داده های (نهاده ها) مدل (1- تعداد کارکنان 2- هزینه های جاری 3- هزینه های سرمایه گذاری) و ستانده های مدل (1- نفرماه آموزشی دوره های کوتاه مدت 2- نفرماه آموزشی دوره های بلند مدت) پس از تجزیه و تحلیل به روش DEA نتایج زیر با توجه به سوالات تحقیق بدست آمده است.
سوال 1) عملکرد (کارایی) مراکز تحت پوشش موسسه آموزشی عالی علمی – کاربردی صنعت آب و برق چگونه است؟
نتایج بدست آمده حاکی از آن است که در حالت بازده ثابت نسبت به مقیاس فقط مرکز آموزشی غرب (کرمانشاه) دارای کارایی فنی یک بوده و سایر مراکز با عدم کارایی مواجه شده اند.
در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس مراکز آموزشی آذربایجان ، غرب و فارس دارای کارایی فنی یک بوده و مراکز خراسان و اصفهان به ترتیب با 95% و 93% با عدم کارایی مواجه می باشند.
سوال 2) روند عملکرد (کارایی) مراکز آموزشی طی چهار سال (1383-1380) چگونه بوده است.
نتایج نشان می دهد درحالت بازده ثابت نسبت به مقیاس روند عملکرد مرکز آموزشی غرب در حالت کارایی 100درصد ثابت بوده و مرکز آذربایجان در سالهای 80 و 81 و 83 در حالت 100 درصد کارائی و فقط در سال 82 با 4% کاهش به 96% رسیده است و کارائی مراکز فارس و اصفهان نسبت به سال 80 کاهش  داشته و مرکز خراسان فقط در سال 81 بهتر از سایر سالها بوده است.
و در حالت بازده متغیر نسبت به مقیاس روند کارایی سه مرکز آذربایجان ، غرب ، فارس با مقدار 100 درصد طی چهار سال ثابت بوده ولی کارایی مراکز اصفهان و خراسان طی سالهای اخیر کاهش نشان می دهد.
سوال 3) روند بهره وری مراکز آموزشی چگونه بوده است و علل تغییرات آنها کدامند؟
نتایج بدست آمده نشان می دهند در دوره مورد مطالعه کلیه مراکز آموزشی ، با افت بهره وری مواجه شده اند که بیشترین کاهش بهره وری با 22 درصد به مرکز خراسان (78%) و کمترین کاهش بهره وری با 10 درصد به مرکز غرب (90%) اختصاص دارد در بررسی علل تغییرات بهره وری نتایج بدست آمده نشان می دهند در مراکز اذربایجان و غرب علت اصلی کاهش بهره وری ، افت تکنولوژی است و این مراکز از نظر کارایی مدیریت و کارایی مقیاس در طی دوره مورد مطالعه وضعیت ثابتی داشتند. در مرکز فارس نیز کاهش بهره وری در وهله اول ناشی از افت تکنولوژی و در وحله دوم تغییرات کارایی مقیاس بوده و کارایی مدیریت در طول دوره ثابت بوده است در مزکز اصفهان علت کاهش بهره وری مربوط به افت تکنولوژی (بیشترین تاثیر) کارائی مدیریت و عدم کارایی مقیاس (کمترین تاثیر) بوده است. و در نهایت در مرکز خراسان علل کاهش بهره وری مربوط به افت تکنولوژی با بیشترین تاثیر و کارایی مدیریت می باشد و در طی دوره مورد مطالعه این مرکز به سمت مقیاس بهینه حرکت کرده است.
در خاتمه تحقیق نیز با توجه به نتایج بدست آمده پیشنهادات به شرح ذیل بیان می گردد :
1- در جهت ارتقاء سطح عملکرد مراکز آموزشی موسسه پیشنهاد می گردد با ارائه آموزشهای مهارتهای مدیریتی به مدیران موجود سطح کارایی مدیریت مراکز ارتقاء یابد و یک طرح پژوهشی در جهت شناسایی مشکلات مدیریتی مراکز آموزشی موسسه انجام شود.
2- با توجه به اینکه تعداد نفرماه آموزشی ارائه شده توسط مراکز آموزشی موسسه طی دوره مورد مطالعه روند صعودی داشته ولی بهره وری از روند نزولی برخوردار است مشخص می شود که مدیریت دچار مشکلات بوده و پیشنهاد می شود مدیران و مسئولان مراکز برنامه هایی را در جهت کاهش هزینه تدوین و اجرا کنند.
3- با توجه به اینکه مراکز آموزشی موسسه با افت تکنولوژی مواجه شده اند و این موضوع بیانگر این است که تکنولوژی و سرمایه گذاریهای انجام شده طی سالهای گذشته در مراکز مستهلک شده است لذا برای بهبود سطح عملکرد مراکز آموزشی موسسه پیشنهاد می شود سرمایه گذاریهای جدید در زمینه تجهیزات و تکنولوژیهای پیشرفته صورت گیرد.
4- در خاتمه پیشنهاد می شود یک طرح پژوهشی مبنی بر عوامل موثر بر بهره وری مراکز آموزشی موسسه انجام پذیرد.

 1-1 مقدمه

ارزيابي و بررسي عملكرد بخش‌هاي مختلف اقتصادي بويژه بخش عمومي از جمله مسائل مهمي است كه امروزه توجه بسياري از محققان را به خود جلب نموده است. در سال‌هاي اخير كه در كشورمان نيز بحث تخصيص بهينه منابع موجود و بدست آوردن 5/2 درصد از رشد اقتصادي از طريق ارتقا بهره‌وري مطرح شده، بررسي عملكرد بخش‌هاي مختلف، به ويژه بخش‌هايي با ساختار دولتي بيش از پيش ضرورت يافته است. در اين ميان مراكز عالي علمي كاربردي صنعت آب و برق در كشور متشكل از5 مركز آموزشي كه نقش مهمي در ارائه خدمات آموزشي به اقشار مختلف مردم و كاركنان وزارت نيرو ايفا مي‌كند در حيطه چنين امري قرار دارد و بديهي است كه استفاده از معيار مناسب براي ارزيابي عملكرد و كارايي اين مراكز در بهبود كارايي آنها مثمرثمر خواهد بود.

اگرچه ماهيت خدمات طوري است كه تعيين معيارهاي مناسب براي ارزيابي عملكرد آنها با دشوارهايي همراه است ولي امروزه روش‌هايي ابداع شده كه اين مشكلات را به حداقل رسانده و ارزيابي عملكرد واحدهاي خدماتي را امكان‌پذير كرده است. در اين پژوهش يكي از اين روش‌ها (تحليل پوششي داده‌ها) معرفي شده و با استفاده از آن كارايي مراكز عالي علمي كاربردي صنعت آب و برق در كشور مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

2-1 بيان مسئله

وجود یاعدم وجود يك نظام ارزيابي عملكرد مؤثر و كارآمد با حيات و مرگ يك سازمان رابطه مستقيم دارد و فقدان آن را به عنوان بيماري سازماني قلمداد مي‌كنند. بدون اندازه‌گيري، مبنايي براي قضاوت و اظهار نظر و ارزيابي وجود نخواهد داشت و آنچه را نتوان ارزيابي كرد.، نمي‌توان به خوبي اداره كرد.

هر سازماني براي اعمال مديريت صحيح بايد از الگوهاي علمي ارزيابي عملكرد بهره گيرد تا بتواند ميزان تلاش و نتايج حاصل از كاركرد خود را مورد سنجش قرار دهد.

بديهي است وقتي الگويي براي ارزيابي فعاليت‌ها در اختيار مديريت نيست، منابع محدود سازمان ضايع شده و در جهت برنامه‌ها و اهداف سازمان مورد بهره‌برداري قرار نخواهد گرفت.

 بنابراين براي اينكه بتوان منابع محدود را در راستاي مأموريت ها و اهداف سازمان مورد استفاده قرار داد، ضروري است عملكرد سازمان‌ها با الگويي مناسب مورد ارزيابي قرار گيرد.

مراكز آموزشي موسسه آموزش عالي علمي كاربردي صنعت آب و برق در كشور به عنوان مجموعه‌اي از مراكز تابعه، خدمات آموزشي متنوعي را ارائه مي‌كند كه طيف وسيعي از كاركنان وزارت نيرو و ساير اقشار جامعه را پوشش مي‌دهد. لازمه مديريت كارآمد بر اين مجموعه، برخورداري از نگرش سيستمي و مجهز بودن به ابزارهاي مناسب براي اندازه‌گيري سطوح مختلف عملكردي واحدهاي اجرايي نظام است.

اين پژوهش در صدد است به بررسي كارايي مراکزآموزشی وابسته به موسسه آموزش عالي علمي _ كاربردي صنعت آب و برق در كشور پرداخته و ضمن مشخص كردن ميزان استفاده بهينه از منابع در دسترس اين واحدها، راهكارهايي را در جهت بهبود كارايي آنها ارائه نمايد.